4857 sayılı İş Kanununda sayılan nedenlerden biri ile iş sözleşmesi sona eren ve 1 yıldan fazla çalışmış olan işçiye veya vefat etmesi halinde kanuni mirasçılarına ödenen paradır. Meblağı ise işçinin kıdemi ve işçinin son aldığı brüt ücrete diğer hakları da eklenerek elde edilecek ücrete göre değişmektedir.
Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekmektedir. Ancak belirli süreli iş sözleşmelerinde de; şartlar oluşmadan işçi tarafından haklı nedenlerle veya işveren tarafından haksız nedenlerle iş sözleşmesi feshedilirse işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanacaktır. Yine İş Kanunu gereğince belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilerin her yıl belirli süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından yenilenmesi durumunda belirli süreli iş sözleşmesi, belirsiz süreli iş sözleşmesine dönüşecek ve işçi belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışıyormuş gibi işçilik alacaklarına kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanacaktır.
İşçinin kıdem tazminatını alabilmesi için 5 yıllık zaman aşımı süresi içerisinde öncelikle zorunlu ara buluculuk yoluna başvurması, arabuluculuk ile uyuşmazlığın çözülmemesi halinde yine zaman aşımı sürelerine riayet ederek davasını ikame etmesi gerekmektedir. Bu kapsamda da davanızın uzman bir avukat ile takibi zorunlu olmasa da hak kaybı yaşamamanız için önemli bir gereklilik haline gelecektir.
İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabileceği haller;
- Emeklilik halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- Askerlik görevi nedeni ile iş akdini fesheden işçiye bildirimli fesih yapması halinde kıdem tazminatı ödenecektir.
- Kadın işçinin iş sözleşmesini, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi isteği ve bildirimi ile sona erdirmesi halinde kendisine kıdem tazminatı ödenecektir.
- İşçinin ölümü halinde kıdem tazminatı mirasçılarına ödenecektir.
- İşçinin sağlık nedenleri ile iş işçinin sağlığı için tehlikeli hal oluşturursa, işçinin iş akdini derhal feshetmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa işçi iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursaişçi iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa işçi iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa işçi iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse işçi iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa yahut çalışma şartları uygulanmazsa işçi iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa işçi iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
- İşçinin iş koşullarında esaslı değişiklik yapılması halinde işçi, iş akdini feshederek kıdem tazminatına hak kazanır.
- İşçi sendika yöneticisi olduğu gerekçesi ile iş akdini feshederek kıdem tazminatına hak kazanacaktır. İşçi iş akdini askıya da alabilecektir.
- İşçinin, iş yeri ile alakalı olmayan bir suç işlemesi ve bu nedenle gözaltına alınması veya tutuklanması halinde ihbar süresinin de aşması koşulu ile iş akdi işveren tarafından feshedilebilecek ve işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Aynı durum iş yeri ile alakalı olmayan bir suçtan mahkumiyet alması halinde de geçerli olacaktır. (suçun iş yerinde işlenmesi veya iş ile ilgili olması halinde ise işçi tazminata hak kazanamayacaktır.
İşçinin kıdem tazminatına hak kazanamayacağı haller;
- İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi durumunda, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi halinde işveren iş akdini feshederse işçi kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır. Aynı şekilde işçinin alkol veya uyuşturucu bağımlılığından kaynaklı olarak da ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla devamsızlık yapması halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarf etmesi veya davranışlarda bulunması yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnatlarda bulunması halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması, işçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi,işçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması halinde iş akdi işveren tarafından feshedilirse kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşverenin iş sözleşmesini, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerden biri nedeni ile feshetmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
Kıdem tazminatı alacağına, fesih anından itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanacaktır.